Sprawozdanie z badań środowiskowych zrealizowanych w 2012 roku

Kwerenda archiwalna i digitalizacja współczesnego stanu środowiska przyrodniczego

Przeprowadzono kwerendę literatury dotyczącej studiów paleośrodowiskowych w badanymrejonie oraz obszarach przyległych. Dokonano zestawienia wszystkich dotychczasowych profili palinologicznych w regionie oraz poddano analizie ich wartość wskaźnikową odnośnie zapisu przebiegu procesów osadniczych. Zgromadzono źródła kartograficzne – mapy topograficzne, geomorfologiczne, hydrologiczne, potencjalnej roślinności naturalnej oraz źródła z zakresu kartografii historycznej sięgające XVIII wieku. Posłużyły one do analiz procesów osadniczych i zmian krajobrazowych. Wykonano cyfrowe modele terenu dla obszaru badań na podstawie map w skali 1:50000, oraz dla części północnej Poznania na podstawie podkładów kartograficznych w skali 1:10000 oraz dodatkowych punktów pomiarowych (Analiza spływu powierzchniowego oraz antropogenicznych i naturalnych cech rzeźby zlewni Strumienia Różanego). Jednocześnie wystąpiono o uzyskanie danych z pomiarów LIDAR-owych dla obszarów Poznania. Wykonano techniką GiS zestawienie stanowisk archeologicznych dla całego rejonu na tle (1) cyfrowego modelu wysokościowego, na tle (2) mapy glebowej, (3) mapy geomorfologicznej i (4) mapy potencjalnej roślinności naturalnej oraz (5) przeprowadzono analizę rozmieszczenia osadnictwa w zależności od odległości od cieków wodnych w przyjętych odległościach 100, 200, 300, 400 metrów od cieków wodnych, wyznaczonych na podstawie źródeł historycznych - mapy pruskiej Urmestichblatter z roku 1830. Przeprowadzono analizę gęstości punktów dla epoki kamienia, brązu oraz żelaza, wczesnego i późnego średniowiecza. Obliczono i zestawiono tabelarycznie statystyki rozmieszczenia osadnictwa w zależności od wyżej wymienionych, wybranych parametrów środowiskowych (Analiza przestrzenna rozmieszczenia dawnego osadnictwa na obszarze miasta Poznania w świetle źródeł archeologicznych i elementów kartografii historycznej). Odrębnie wykonano analizę rozwoju procesów osadniczych w północnej części miasta Poznania, w rejonie Strumienia Różanego w świetle analizy źródeł kartograficznych.

 

Rozpoznanie geologiczne wybranych stanowisk z osadami biogenicznymi i pobór prób

Rozpoznanie geologiczne przeprowadzono w dwóch obszarach – północnej i południowej części Poznania oraz przylegających obszarów aglomeracji poznańskiej. Rozpoznanie przeprowadzano próbnikiem ręcznym – tzw. laską holenderską oraz świdrem glebowym. Osady do analiz pobierano następnie w postaci monolitów próbnikami typu Instorf, Wardenaar oraz sondą typu Kajak i Uvitec (z pływającej platformy wiertniczej). Łącznie rozpoznaniem objęto 6 stanowisk, pobierając 22 monolity osadów biogenicznych i mineralnych. Rdzenie zdeponowane zostały w laboratorium Zakładu Geologii i Paleogeografii Czwartorzędu UAM.

 

Stanowiska rozpoznane i opróbowane w północnej części Poznania. Żółtą sygnaturą zaznaczono stanowiska rozpoznane, białą sygnaturą stanowiska dodatkowe, planowane do rozpoznania uzupełniającego, w tym stanowiska na prawym brzegu Warty na obszarze Puszczy Zielonki.

Stanowiska rozpoznane i opróbowane w północnej części Poznania. Żółtą sygnaturą zaznaczono stanowiska rozpoznane, białą sygnaturą stanowiska dodatkowe, planowane do rozpoznania uzupełniającego, w tym stanowiska na prawym brzegu Warty na obszarze Puszczy Zielonki.

 

Zestawienie stanowisk i pobranych rdzeni:

(1) Rezerwat Morasko: zagłębienia pometeorytowe – sondowano 3 obiekty – do analiz pobrano dwa rdzenie osadów z największego zagłębienia pometeorytowego. Jego wiek na podstawie wcześniejszych badań oceniać można na ok. 5 tys. lat.

 

Wiercenia geologiczne w roku 2012 w Rezerwacie Meteoryt Morasko.

Wiercenia geologiczne w roku 2012 w Rezerwacie Meteoryt Morasko.

 

(2) Rezerwat Żurawiniec i jego otoczenie: wykonano szczegółowe rozpoznanie geologiczne zbiorników akumulacji biogenicznej. Wykonano 42 sondowania laska holenderską i świdrem glebowym. Do analiz szczegółowych dokonano odwiertów 15 monolitów, pobranych z 6 stanowisk - o miąższości osadów dochodzących do 450 cm.

Prace terenowe prowadzone w Rezerwacie Żurawiniec, odwiert świdrem Instorf w południowej części rynny oraz przykładowe odcinki pobranych osadów.

Prace terenowe prowadzone w Rezerwacie Żurawiniec, odwiert świdrem Instorf w południowej części rynny oraz przykładowe odcinki pobranych osadów.

 

(3) Dolina strumienia Różanego – wykonano rozpoznanie środkowej i dolnej części doliny strumienia Różanego (łącznie 120 sondowań) – pobrano monolit osadów sondą Wardenaar z wytypowanego stanowiska o największej miąższości osiągających 80 cm. Wiek spągu określona palinologicznie na późne średniowiecze/czasy nowożytne.

(4) Wiercenia na jeziorze Umultowskim – pozyskano dwa rdzenie, w tym jeden o miąższości 600 cm.

(5) Wiercenia na paleomeandrze w rejonie Wilczego Młyna w dolinie Warty – wykonano 8 sondowań, pobrano 4 monolity osadów (z dwóch stanowisk) rejestrujących m.in. stany powodziowe w dolinie Warty.

(6) Wiercennia na paleomeandrze na południe od Poznania. Wykonano 8 wierceń testowych, pobrano 4 monolity osadów do badań szczegółowych (na dwóch stanowiskach) – próbnikiem typu Instorf i próbnikiem Wardenaar

Wybrane rdzenie (ze stanowisk Rezerwat Meteoryt Morasko, dolina Strumienia Różanego, Rezerwat Żurawiniec, Jezioro Umultowskie) poddano, w zależności od przeznaczenia, szczegółowemu opróbkowaniu w laboratorium na analizy palinologiczne, geochemiczne, sedymentologiczne, okrzemkowe, wybranych grup fito- i zooplanktonu, makroskopowych szczątków roślinnych, datowań izotopem ołowiu i cezu.

 

Opracowanie danych palinologicznych i makroskopowych szczątków roślin

Wykonano przygotowanie laboratoryjne ponad 300 prób do analiz palinologicznych i 40 prób makroskopowych szczątków roślinnych. Opracowaniem palinologicznym objęto stanowiska z doliny Strumienia Różanego (44 próby palinologiczne), Rezerwatu Żurawiniec (dwa profile – wykonano 20 analiz pyłkowych, dalsze materiały znajdują się w opracowaniu), Rezerwatu Meteoryt Morasko (jeden profil – wykonano 20 analiz palinologicznych) i jeziora Umultowskiego wykonano 40 analiz palinologicznych oraz z paleomeandru w dolinie Warty (20 prób). Ponadto próby z wybranych rdzeni przygotowano i przeznaczono do analiz okrzemkowych – są to stanowiska w otoczeniu Rezerwatu Żurawiniec. Próby na analizy makroskopowych szczątków roślinnych wykonano dla stanowiska Żurawiniec – dla stropowej

części rdzenia torfowego pobranego sondą Wardenaara o dużym przekroju. Wyniki analiz zestawiono w postaci tabelarycznej. Zostaną one następnie podane wizualizacji graficznej i analizie merytorycznej pod kątem zmian krajobrazowych, ze szczególną analizą procesów osadniczych. Prace palinologiczne oraz makroskopowych szczątków roślinnych będę kontynuowane i realizowane w ramach prac magisterskich – obecnie w toku znajduje się analiza 4 takich prac.