Strumień Różany

    Pod koniec listopada 2012 roku z inicjatywy Komisji Badań Czwartorzędu przy Oddziale Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu odbyła się sesja terenowa „Zlewnia Strumienia Różanego”, w trakcie której mieliśmy możliwość przedstawienia wstępnych wyników naszych badań realizowanych na wymienionym obszarze. Zaprezentowaliśmy przyjętą przez nas metodykę badań oraz wyniki dotychczasowych prac. Dodatkowo przybliżyliśmy obraz osadnictwa w okolicach Strumienia Różanego.

Dolny bieg Strumienia Różanego

Niżej prezentujemy streszczenie naszego wystąpienia.

    Historia rozpoznania archeologicznego wyznaczonego obszaru zlewni Strumienia Różanego rozpoczyna się w pierwszej połowie XX wieku, kiedy to zazwyczaj  podczas prac ziemnych (w tym okresie obszar ten zdominowany był przez liczne pola uprawne) miejscowi mieszkańcy odkrywali pozostałości osadnictwa pradziejowego.  Rekonesans archeologiczny przeprowadzał tu również archeolog Józef Kostrzewski. W efekcie wymienionych działań do 1949 roku odnotowano 8 stanowisk archeologicznych. Przez kolejne kilkadziesiąt lat na obszarze zlewni Strumienia Różanego nie przeprowadzano jakichkolwiek prac archeologicznych - z tego okresu znanych jest jedynie kilka przypadkowych odkryć. Dopiero w latach 80., w ramach ogólnopolskiego programu Archeologiczne Zdjęcie Polski, przeprowadzono szczegółową prospekcję terenową. W efekcie podjętych badań powierzchniowych odnotowano znaczną liczbę stanowisk archeologicznych  - głównie w północnej części zlewni, gdyż w południowej partii miały miejsce intensywne procesy urbanizacyjne, w efekcie których znaczna część danych archeologicznych została zniszczona. W kolejnych latach przeprowadzono jedynie kilka nadzorów archeologicznych w związku z podjętymi pracami budowlanymi. 

Górny bieg Strumienia Różanego

Wiosną 2012 roku podjęliśmy się weryfikacyjnych badań powierzchniowych, w wyniku których odnotowaliśmy liczne fragmenty ceramiki oraz artefakty krzemienne, co spowodowało znaczne zagęszczenie materiału archeologicznego na obszarach rozpoznanych we wcześniejszych latach.  Równocześnie przeprowadzony został rekonesans lotniczy, dzięki któremu możliwym jest zarejestrowanie struktur znajdujących się pod powierzchnią i określenia ich charakteru (osady, cmentarzyska itp.). W najbliższym czasie wybrane stanowiska archeologiczne będą również rozpoznane za pomocą metod geofizycznych.

Górny bieg Strumienia Różanego
    Dotychczas zrealizowane prace stanowią w pewnym stopniu potwierdzenie wcześniejszych ustaleń odnoszących się do danych źródłowych, a także rozszerzają naszą wiedzę odnośnie zarysu pradziejowego i historycznego osadnictwa w okolicach Strumienia Różanego. Najstarsze dzieje należy łączyć z epoką kamienia - zapewne z okresem mezolitu (datowanym od około 9000 do 5400 BC, a na niektórych terenach aż do około 1850 BC) , a być może nawet z późnym etapem schyłkowego paleolitu (między 10 700 a 9600 BC), o czym świadczą charakterystyczne narzędzia krzemienne oraz rdzenie, czy też odszczepione od nich w specyficzny sposób fragmenty. Z młodszą epoką kamienia - neolitem (5400 - 2300 BC) wiązane są przede wszystkim liczne fragmenty ceramiki (te przyporządkowujemy do poszczególnych okresów na podstawie ich specyficznej formy, technologii produkcji czy wątków zdobniczych), które pozyskane zostały m. in.  z osad kultury pucharów lejkowatych lub ceramiki sznurowej.  Bardzo bogato reprezentowane są pozostałości  osadnictwa z epoki brązu (2300 - 650 BC) i wczesnej epoki żelaza (650 - 400 BC), odnoszące się do dwóch jednostek - kultury łużyckiej oraz pomorskiej. Oprócz licznych śladów i punktów osadniczych obu ugrupowań, na uwagę zasługują stanowiska archeologiczne zaklasyfikowane jako cmentarzyska (odnoszące się do znalezisk naczyń i kości ludzkich, z dodatkowym wyposażeniem  z  brązu, żelaza czy szkła) i osady, w których odkryto liczne fragmenty ceramiki, polepy oraz kości zwierzęcych. Mniej licznie odnotowujemy ślady osadnictwa z okresu przedrzymskiego (200 BC - 10 AD) i wpływów rzymskich oraz wędrówek ludów (10 - 450 AD) - kultury przeworskiej i wielbarskiej. Występują one w postaci dystynktywnych fragmentów ceramiki, fragmentów polepy czy żużlu z pieców dymarskich, a także zapinek metalowych. Wyjątkowo licznie reprezentowane są stanowiska związane z okresem wczesnego średniowiecza (500 - 1300 AD), które często zalicza się do kategorii osad. Na ich obszarze znajdowane są liczne fragmenty ceramiki, rzadziej polepy, żużlu, kości zwierzęcych czy węgli drzewnych. Natomiast jedynie ubogie źródła archeologiczne zaklasyfikowane zostały jako pozostałości pochodzące z okresu późnego średniowiecza oraz nowożytnego.

Meteoryt w Collegium Geographicum

    Odbyta sesja terenowa okazała się bardzo interesującą i inspirującą do dalszych działań w okolicach Strumienia Różanego, w związku z czym planowane jest kolejne spotkanie wiosną 2013 roku, które będzie współorganizowane przez Komisję Badań Czwartorzędu przy Oddziale Polskiej Akademii Nauk w Poznaniu, a także Instytut Geoekologii i Geoinformacji oraz Instytut Prahistorii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Rezerwat Meteoryt Morasko

Program sesji terenowej.

Sesja terenowa - punkty prezentacji.

Ujście do Warty